CÓ PHẢI BỌN THỰC DÂN
Là con dân nước Việt , thâý nước nhà lâm nguy ai mà chẳng lo lắng . Nhưng chỉ có điều mỗi người hành động và thể hiện bằng mỗi cách khác nhau . Mình cũng thế từ nhỏ sinh gia trong một gia đình , mà ngày nào cũng phải nghe những câu chuyện lịch sử giữ nước .  Vây rất thích chú bộ đội , vậy nên trong lòng lúc nào cũng ước nguyện là mình phải học giỏi để sau vào học lục quân gì đó ! lúc bé chỉ nghe nói đây là trường đào tạo bộ đội . Nhưng cuộc sống không cho mơ ước nó thành hiện thực , lúc nhỏ quá vô tư , nhưng rồi lớn dần lên và cũng đã hiểu một số vấn đề . Nhà mình , đúng là lúc đó quá ngèo , thầy  u thật vất vả mới đủ cho mình cắp sách tới trường . Mình thấy thầy u vất vả quá nên học hành cũng nản , lại thêm bọn qoan lại liên tục hạch sách thu hồi . Người nông dân làm ruộng , thì của ruộng đắp bờ , vậy mà chúng nó sinh ra đủ loại thuế . Cứ đến mùa gặt lúa về , lúa chưu kịp săn thì chúng nó đã kéo nhau đến thu hồi hết . Mình lúc đó còn bé , đi học về nhìn thấy thế thì vô cùng khiếp sợ , vì lúc sáng ở trường vừa học môn lịch sử , nói về thực dân Pháp bóc lột dân ta trắng trợn . Mình nghĩ trong đầu ! đây chắc là bọn thực dân Pháp đây rồi , cô giáo mình nói quả là không sai . Thế là mình được nghỉ học  , vì không có tiền mua sách và đóng học phí . Đúng là sống vào thời thực dân quả là khổ thật , thế là từ đó bôn ba lên đường xuôi ngược Nam Bắc . Đi mãi rồi cũng thấy mình nên dừng và làm cái gì đó tốt hơn . Thế rồi quyết tâm đi học , mái đến năm 28 tuổi không may bị tai nạn gần chết , thế là mọi người trong gia đình xúm lại giúp mình . Cuối cùng thì cũng vào một trung tâm nghiên cứu để học tập  , làm việc và được hưởng lương 2 triệu một tháng . Mình đúng là một thằng khùng , thấy mọi người nhà mình bảo thế . Đang yên ổn làm việc học tập lại đi biểu tình trống trung quốc , thế là bị thất nghiệp . Bằng cấp thì chưa kịp hoàn thiện , nên ra ngoài tìm việc quả là khó khăn . Mà đi làm chỗ nào cũng có người đến quấy phá , đúng là bọn mật thám Tầu giỏi thật , mình đi làm chỗ nào là chúng nó biết ngay . Mình thấy con người ngày nay thật là sợ , họ không từ thủ đoạn , vì tiền họ có thể bán rẻ nhân cách . Cũng tại mình quá nhậy cảm , điều gì cũng nhận ra ngay , nên không thể nào mà hòa nhập với họ được , nếu không mình cũng đâu chịu khó khăn như vậy !

              

PHẢI SỬA ĐỔI ĐỂ THÀNH NƯỚC VIỆT MẠNH HƠN

                    

                           

         SỰ TIẾN HOÁ CỦA NGƯỜI NƯỚC NAM

Khi những đạo Nho, đạo Lão, đạo Phật phát đạt ở bên Tàu, thì đất Giao

Châu ta còn thuộc về nước Tàu, cho nên người mình cũng theo những đạo

ấy. Về sau nước mình tự chủ rồi, những đạo ấy lại càng thịnh thêm, như là

đạo Phật thì thịnh vào đời nhà Đinh, nhà Tiền Lê và nhà Lý, mà đạo Nho

thì thịnh từ đời nhà Trần trở đi.

Phàm phong tục và chính trị là do sự  học thuật và tông giáo mà ra. Mà

người mình đã theo học thuật và tông giáo của Tàu thì điều gì ta cũng noi

theo Tàu hết cả. Nhưng xét ra thì điều gì mình cũng thua kém Tàu, mà tự

người mình không thấy có tìm kiếm và bày đặt ra được cái gì cho xuất sắc,

gọi là có cái tinh thần riêng của nòi giống mình, là tại làm sao?

Có lẽ một là tại địa thế nước Nam ta, hai là tại cách ăn ở của người mình.

Phàm sự tiến hoá của một xã hội cũng như công việc của một người làm,

phải có một cái gì đó đun đẩy mình, nó bắt phải cố sức mà tiến hoá thì mới

tiến hoá được. Sự đun đẩy ấy là sự cần dùng và sự đua tranh.

Nếu không có cần dùng thì không có cố gắng, không có cố gắng thì không

có tiến hoá. Nếu không có  đua tranh thì không có tìm kiếm, không tìm

kiếm thì không tài giỏi, sự lý tất nhiên là vậy.

Xem như nước Nam ta, thì hai cái yếu điểm ấy đều kém cả. Người mình ở

về xứ nồng nực, cách ăn mặc giản dị, đơn sơ, không phải cần lao lo nghĩ

cũng đủ sống, cho nên ai cũng thích nhàn lạc, quý hồ khỏi chết thì thôi, chứ

không muốn lao tâm lao lực lắm.

Còn như sự tranh đua, phải có nhiều người, nhiều nước thì mới đua tranh

được. Nhưng nước ta ở phía đông thì có bể, ở phía tây, phía nam, thì những

người Mường, người Lào là những người văn minh kém mình cả, còn ở

phía Bắc có nước Tàu là hơn mình, nhưng Tàu lại to quá, sự giao thông với

mình thì cách trở sơn xuyên, đường sá khó khăn không tiện, chỉ có quan tư

thỉnh thoảng đi lại mà thôi, chứ dân trong nước không mấy khi ra đến ngoài

bờ cõi nước nhà. Người mà cả đời không đi đến đâu, mắt không trông thấy 75

cái hay cái dở của người, thì tiến hoá làm sao được? Mà sự học của mình ai

cũng yên trí rằng cái gì đã là Tàu là hay, là tốt hơn cả: từ sự tư tưởng cho

đến công việc làm, điều gì mình cũng lấy Tàu làm gương. Hễ ai bắt chước

được Tàu là giỏi, không bắt chước  được là dở. Cách mình sùng mộ  văn

mình của Tàu như thế, cho nên không chịu so sánh cái hơn cái kém, không

tìm cách mà phát minh những điều hay tốt ra, chỉ đinh ninh rằng người ta

hơn mình, mình chỉ bắt chước người ta là đủ.

Địa thế nước mình như thế, tính chất và sự học vấn của người mình như

thế, thì cái trình độ tiến hoá của mình tất là phải chậm chạp và việc gì cũng

phải thua kém người ta là vậy

21

.

                                                

21

Sự tiến hoá của người Nam. Do hạn chế về sử liệu và hoàn cảnh đất nước đang bị Pháp đô hộ nên tác giả có nhận định sai lầm.

Nếu dân tộc Việt Nam không có ý thức tự cường sao còn tồn tại và phát triển như ngày nay ? (BT)TRẦN TRỌNG KIM