PHẢI SỬA ĐỔI ĐỂ THÀNH NƯỚC VIỆT MẠNH HƠN

                    

                           

         SỰ TIẾN HOÁ CỦA NGƯỜI NƯỚC NAM

Khi những đạo Nho, đạo Lão, đạo Phật phát đạt ở bên Tàu, thì đất Giao

Châu ta còn thuộc về nước Tàu, cho nên người mình cũng theo những đạo

ấy. Về sau nước mình tự chủ rồi, những đạo ấy lại càng thịnh thêm, như là

đạo Phật thì thịnh vào đời nhà Đinh, nhà Tiền Lê và nhà Lý, mà đạo Nho

thì thịnh từ đời nhà Trần trở đi.

Phàm phong tục và chính trị là do sự  học thuật và tông giáo mà ra. Mà

người mình đã theo học thuật và tông giáo của Tàu thì điều gì ta cũng noi

theo Tàu hết cả. Nhưng xét ra thì điều gì mình cũng thua kém Tàu, mà tự

người mình không thấy có tìm kiếm và bày đặt ra được cái gì cho xuất sắc,

gọi là có cái tinh thần riêng của nòi giống mình, là tại làm sao?

Có lẽ một là tại địa thế nước Nam ta, hai là tại cách ăn ở của người mình.

Phàm sự tiến hoá của một xã hội cũng như công việc của một người làm,

phải có một cái gì đó đun đẩy mình, nó bắt phải cố sức mà tiến hoá thì mới

tiến hoá được. Sự đun đẩy ấy là sự cần dùng và sự đua tranh.

Nếu không có cần dùng thì không có cố gắng, không có cố gắng thì không

có tiến hoá. Nếu không có  đua tranh thì không có tìm kiếm, không tìm

kiếm thì không tài giỏi, sự lý tất nhiên là vậy.

Xem như nước Nam ta, thì hai cái yếu điểm ấy đều kém cả. Người mình ở

về xứ nồng nực, cách ăn mặc giản dị, đơn sơ, không phải cần lao lo nghĩ

cũng đủ sống, cho nên ai cũng thích nhàn lạc, quý hồ khỏi chết thì thôi, chứ

không muốn lao tâm lao lực lắm.

Còn như sự tranh đua, phải có nhiều người, nhiều nước thì mới đua tranh

được. Nhưng nước ta ở phía đông thì có bể, ở phía tây, phía nam, thì những

người Mường, người Lào là những người văn minh kém mình cả, còn ở

phía Bắc có nước Tàu là hơn mình, nhưng Tàu lại to quá, sự giao thông với

mình thì cách trở sơn xuyên, đường sá khó khăn không tiện, chỉ có quan tư

thỉnh thoảng đi lại mà thôi, chứ dân trong nước không mấy khi ra đến ngoài

bờ cõi nước nhà. Người mà cả đời không đi đến đâu, mắt không trông thấy 75

cái hay cái dở của người, thì tiến hoá làm sao được? Mà sự học của mình ai

cũng yên trí rằng cái gì đã là Tàu là hay, là tốt hơn cả: từ sự tư tưởng cho

đến công việc làm, điều gì mình cũng lấy Tàu làm gương. Hễ ai bắt chước

được Tàu là giỏi, không bắt chước  được là dở. Cách mình sùng mộ  văn

mình của Tàu như thế, cho nên không chịu so sánh cái hơn cái kém, không

tìm cách mà phát minh những điều hay tốt ra, chỉ đinh ninh rằng người ta

hơn mình, mình chỉ bắt chước người ta là đủ.

Địa thế nước mình như thế, tính chất và sự học vấn của người mình như

thế, thì cái trình độ tiến hoá của mình tất là phải chậm chạp và việc gì cũng

phải thua kém người ta là vậy

21

.

                                                

21

Sự tiến hoá của người Nam. Do hạn chế về sử liệu và hoàn cảnh đất nước đang bị Pháp đô hộ nên tác giả có nhận định sai lầm.

Nếu dân tộc Việt Nam không có ý thức tự cường sao còn tồn tại và phát triển như ngày nay ? (BT)TRẦN TRỌNG KIM